Mất hộ chiếu ở nước ngoài là một trong những sự cố khó chịu nhất khi đi lại — nhưng người mang hai quốc tịch có một lợi thế rất lớn ở đây, với điều kiện họ mang theo cả hai quyển. Đó là lý do chính, và có lẽ là lý do đủ, để không bao giờ để một quyển ở nhà.
Vì sao quyển thứ hai thay đổi mọi thứ
Người chỉ có một hộ chiếu và mất nó ở nước ngoài rơi vào tình trạng không có giấy tờ đi lại. Họ phải tới cơ quan đại diện, chứng minh nhân thân bằng những thứ còn lại, và chờ cấp giấy tờ thay thế — thường là một loại giấy thông hành chỉ dùng cho một chuyến về.
Người có quyển thứ hai trong tay thì vẫn có giấy tờ đi lại hợp lệ. Họ có thể tiếp tục hành trình, hoặc về nhà, rồi xử lý quyển bị mất sau khi đã ở nơi an toàn.
Khác biệt giữa hai tình huống rất lớn: một bên là vài ngày hoặc vài tuần mắc kẹt, một bên là một thủ tục xử lý sau.
Điều này cũng đúng với trường hợp hộ chiếu hết hạn bất ngờ — nhiều người chỉ phát hiện khi làm thủ tục bay về.
Việc cần làm ngay khi mất một quyển
Bốn bước, theo thứ tự.
Báo cảnh sát địa phương và lấy biên bản. Đây là bước đầu tiên và bắt buộc ở hầu hết các nơi — biên bản là giấy tờ cần cho mọi bước sau.
Báo cơ quan đại diện của nước cấp quyển bị mất. Việc này cần làm kể cả khi mình còn quyển kia và không cần giấy tờ thay thế, vì hộ chiếu bị mất cần được vô hiệu hoá để tránh bị dùng sai.
Kiểm xem có thị thực nào nằm trong quyển bị mất không. Nếu có, thị thực đó cũng mất theo và cần xin lại — đây là hệ quả hay bị bỏ sót và có thể ảnh hưởng tới các chuyến sau.
Nếu quyển bị mất là quyển đã dùng để nhập cảnh nước đang ở, báo cho cơ quan xuất nhập cảnh. Vì dấu nhập cảnh nằm trong quyển đó, và khi rời đi có thể cần chứng minh mình vào hợp pháp.
Bước thứ tư là bước đặc thù của người mang hai quốc tịch và hay bị quên nhất.
Khi hộ chiếu hết hạn giữa chuyến đi
Ít kịch tính hơn nhưng phổ biến hơn, và có một chi tiết nhiều người không biết.
Nhiều nước yêu cầu hộ chiếu còn hiệu lực một khoảng nhất định kể từ ngày nhập cảnh hoặc kể từ ngày dự kiến rời đi. Nghĩa là một quyển còn hạn vài tuần có thể không đủ để được lên máy bay, dù về mặt kỹ thuật nó chưa hết hạn.
Với người có hai quyển, cách xử lý đơn giản: dùng quyển còn hạn dài hơn cho chặng đó, và gia hạn quyển kia khi về.
Với người chỉ mang một quyển và quyển đó sắp hết hạn: liên hệ cơ quan đại diện ngay, vì một số nơi có thủ tục cấp nhanh hoặc cấp giấy tờ tạm thời.
Về nước khi quyển của chính nước đó bị mất
Tình huống có logic riêng và đáng nói rõ.
Nếu mất hộ chiếu nước A trong khi đang ở nước B, và cần về nước A: công dân có quyền vào nước mình, nên vấn đề không phải quyền mà là giấy tờ chứng minh.
Cơ quan đại diện nước A sẽ cấp giấy tờ cho phép về — thường là một loại giấy thông hành dùng một lần. Thủ tục này tồn tại chính cho tình huống này và là việc họ làm thường xuyên.
Điều cần chuẩn bị: giấy tờ chứng minh nhân thân và quốc tịch. Đây là lý do mà bản chụp hộ chiếu và các giấy tờ khác lưu ở nơi truy cập được từ xa lại có giá trị thật — nó rút ngắn thủ tục từ nhiều ngày xuống còn ít hơn nhiều.
Phòng trước: bốn việc trước mỗi chuyến
Mang theo cả hai quyển và cất ở hai chỗ khác nhau. Cùng một túi thì mất cả hai cùng lúc, và lợi thế biến mất.
Chụp lại cả hai quyển — trang thông tin và các trang có thị thực — lưu ở nơi truy cập được từ điện thoại và từ máy khác.
Ghi lại thông tin liên hệ của cơ quan đại diện cả hai nước tại nơi mình sẽ tới. Tìm thông tin này lúc đang mất giấy tờ và không có điện thoại là việc rất khó.
Kiểm hạn cả hai quyển theo yêu cầu của nước sẽ đến, không chỉ theo ngày hết hạn ghi trên quyển.
Trường hợp gia đình đi cùng
Với gia đình mà mỗi người có bộ giấy tờ khác nhau, sự cố của một người ảnh hưởng tới cả nhóm.
Hai chuẩn bị đáng làm:
Một người giữ bản chụp giấy tờ của tất cả mọi người. Nếu một người mất túi thì thông tin của cả nhà vẫn còn.
Biết trước ai dùng quyển nào ở chặng nào. Trẻ em mang hai quốc tịch mà cha mẹ không rõ nên dùng quyển nào là tình huống gây chậm trễ thật ở quầy làm thủ tục — và nó là nội dung của bài cuối chuyên mục.
Một lưu ý về việc cất giữ
Có một cân nhắc riêng với người mang hai quốc tịch: để cả hai quyển cùng chỗ thì tiện nhưng mất là mất cả hai.
Cách nhiều người làm: mang theo quyển đang dùng cho chặng hiện tại, để quyển kia ở nơi lưu trú cùng với bản chụp các giấy tờ khác. Cách này giữ được lợi thế của quyển thứ hai mà giảm rủi ro mất cùng lúc.
Ngoại lệ: ở chặng mà mình sẽ đổi quyển — chẳng hạn quá cảnh rồi nhập cảnh nước mình mang quốc tịch — thì phải mang cả hai theo người.
Mất hộ chiếu ở nước ngoài mà còn quyển kia thì sao?
Vẫn có giấy tờ đi lại hợp lệ nên có thể tiếp tục hành trình hoặc về nhà rồi xử lý sau. Nhưng vẫn phải báo cảnh sát lấy biên bản và báo cơ quan đại diện để vô hiệu hoá quyển bị mất.
Việc gì hay bị quên nhất khi mất hộ chiếu?
Báo cho cơ quan xuất nhập cảnh nếu quyển bị mất là quyển đã dùng để nhập cảnh — vì dấu nhập cảnh nằm trong đó và khi rời đi có thể cần chứng minh mình vào hợp pháp.
Hộ chiếu còn hạn vài tuần có đủ để bay không?
Thường là không. Nhiều nước yêu cầu hộ chiếu còn hiệu lực một khoảng nhất định kể từ ngày nhập cảnh hoặc ngày rời đi, nên phải kiểm theo yêu cầu của nước đến chứ không chỉ theo ngày hết hạn.
Nên cất hai quyển cùng chỗ không?
Không nên — mất là mất cả hai và lợi thế biến mất. Cách thường dùng là mang quyển đang dùng theo người, để quyển kia ở nơi lưu trú, trừ chặng mà mình sẽ đổi quyển.
