Khác với đại học và thạc sĩ, bậc tiến sĩ không phải nơi bạn học theo một chương trình có sẵn. Bạn tạo ra tri thức mới, trong nhiều năm, thường với thu nhập khiêm tốn. Nó gần với một công việc hơn là một bậc học.
Người hướng dẫn quan trọng hơn trường
Đây là khác biệt lớn nhất so với các bậc dưới. Ở bậc tiến sĩ, trải nghiệm của bạn do một cá nhân cụ thể quyết định: người hướng dẫn. Họ định hướng đề tài, đánh giá tiến độ, mở cửa quan hệ nghề nghiệp, và ảnh hưởng tới việc bạn hoàn thành hay bỏ dở.
Trước khi nhận lời, hãy tìm cách nói chuyện với nghiên cứu sinh hiện tại và cựu nghiên cứu sinh của người đó. Ba câu đáng hỏi: họ có thường xuyên gặp người hướng dẫn không, nhóm có mấy người và bao nhiêu người đã hoàn thành, và những người tốt nghiệp giờ làm gì.
Liên hệ trước khi nộp
Ở nhiều hệ thống, việc được nhận phụ thuộc vào một giáo sư có dự án và có kinh phí. Thư liên hệ hiệu quả thì ngắn: nêu bạn đã đọc công trình nào của họ, quan tâm tới hướng nào, tóm tắt nền tảng của bạn, và hỏi rõ họ có nhận nghiên cứu sinh cho năm tới không. Thư gửi hàng loạt lộ ra ngay và thường không được trả lời.
Đề cương nghiên cứu
Không cần là kế hoạch hoàn hảo cho bốn năm. Nó cần cho thấy bạn đặt được một câu hỏi đáng nghiên cứu, biết nó nằm ở đâu trong những gì đã có, và hình dung được cách tiếp cận. Một đề cương khiêm tốn nhưng sắc bén tốt hơn một đề cương tham vọng mà mơ hồ.
Tiền đâu
- Suất trợ lý nghiên cứu từ kinh phí dự án của giáo sư. Phổ biến nhất ở các ngành khoa học và kỹ thuật.
- Suất trợ giảng của khoa, đổi lại bạn dạy hoặc hỗ trợ giảng dạy.
- Học bổng của chính phủ nước sở tại hoặc của Việt Nam, hạn nộp thường rất sớm.
- Tự túc. Cân nhắc rất kỹ, vì nhiều năm không thu nhập là gánh nặng lớn.
Phần ít được nói
Tỷ lệ bỏ dở ở bậc tiến sĩ không nhỏ, và vấn đề sức khoẻ tinh thần trong giới nghiên cứu sinh là chuyện được nói tới ngày càng nhiều. Nguyên nhân thường giống nhau: công việc không có mốc rõ ràng, tiến độ khó đo, và cô lập. Những thứ giúp được là giữ nhịp làm việc đều đặn, đặt mốc nhỏ hằng tuần, giữ quan hệ ngoài phòng nghiên cứu, và dùng dịch vụ hỗ trợ của trường khi cần.
Trả lời trước một câu
Sau khi xong tôi muốn làm gì? Nếu câu trả lời là làm nghiên cứu hoặc giảng dạy, thì đây là con đường đúng. Nếu câu trả lời là để có bằng cấp cao, hãy cân nhắc lại, vì nhiều năm với thu nhập thấp là cái giá rất cao cho một danh xưng.
Câu hỏi thường gặp
Học tiến sĩ mất bao lâu?
Khác nhau theo ngành và theo hệ thống, thường vài năm và có thể dài hơn dự kiến. Hãy hỏi nhóm nghiên cứu cụ thể về thời gian trung bình thực tế của họ.
Có cần thạc sĩ trước khi làm tiến sĩ không?
Tuỳ hệ thống. Có nơi nhận thẳng từ bậc đại học, có nơi yêu cầu thạc sĩ. Hãy kiểm tra yêu cầu của chính chương trình bạn nhắm tới.
Làm sao chọn được người hướng dẫn phù hợp?
Nói chuyện với nghiên cứu sinh hiện tại và cựu nghiên cứu sinh của họ. Đây là nguồn thông tin đáng tin nhất và ít ai chịu bỏ công tìm.
Không có học bổng thì có nên đi không?
Cân nhắc rất kỹ, vì nhiều năm không thu nhập là gánh nặng lớn cho cả gia đình. Ở nhiều ngành, không có tài trợ cũng là dấu hiệu dự án chưa đủ vững.
