Thủ tục thôi quốc tịch thường mất nhiều thời gian hơn người ta dự tính, và phần lớn thời gian đó không nằm ở việc xét đơn mà ở khâu chuẩn bị giấy tờ. Đây là điểm quan trọng khi lập kế hoạch — đặc biệt với ai đang có một thời hạn phải hoàn tất từ phía nước khác.
Bốn khâu và tốc độ rất khác nhau
Khâu một: tập hợp giấy tờ chứng minh quốc tịch hiện tại. Với người đã ở nước ngoài lâu, đây thường là khâu chậm nhất — vì như các bài về hồ sơ đã mô tả, giấy tờ cũ có thể đã hết hạn hoặc thất lạc, và việc xin lại từ xa mất nhiều tháng.
Khâu hai: hoàn thành các nghĩa vụ đang treo. Thuế, nghĩa vụ quân sự nếu thuộc diện, các thủ tục hộ tịch chưa xong. Thời gian tuỳ nội dung, và đây là khâu có thể chặn toàn bộ quá trình.
Khâu ba: lấy giấy tờ từ nước mới chứng minh sẽ được nhập tịch hoặc đã nhập tịch. Phụ thuộc vào tiến độ bên đó.
Khâu bốn: nộp đơn và chờ xét. Khâu duy nhất mà người ta thường nghĩ tới khi ước lượng thời gian — và thường không phải khâu dài nhất.
Nguyên tắc lập kế hoạch: tính thời gian cho cả bốn khâu, và bắt đầu từ khâu một ngay khi có ý định, kể cả khi chưa quyết dứt khoát.
Giấy tờ thường cần
Danh mục cụ thể khác nhau giữa các nước, nhưng khuôn chung gồm năm nhóm.
Đơn theo mẫu của cơ quan có thẩm quyền.
Giấy tờ chứng minh quốc tịch đang có — hộ chiếu, giấy tờ tuỳ thân, giấy khai sinh.
Giấy tờ về nhân thân và hộ tịch — tình trạng hôn nhân, thông tin về con.
Giấy tờ chứng minh đã hoặc sẽ có quốc tịch khác.
Giấy tờ về việc đã hoàn thành nghĩa vụ — xác nhận thuế, xác nhận về nghĩa vụ quân sự nếu áp dụng.
Nhóm thứ năm là nhóm hay bị bỏ sót nhất khi ước lượng thời gian, vì nó phụ thuộc vào các cơ quan khác.
Ba khâu hay làm chậm cả quá trình
Giấy tờ phải xin từ trong nước trong khi mình ở nước ngoài. Như các bài về hồ sơ đã nói, ba kênh thường có — qua cơ quan đại diện, uỷ quyền cho người thân, hoặc trực tuyến nếu loại giấy tờ đó cho phép. Chọn kênh nhanh nhất cho trường hợp của mình là việc đáng hỏi ngay từ đầu.
Chuỗi dịch và hợp pháp hoá. Nếu giấy tờ từ nước mới phải được nước cũ công nhận, chuỗi này nằm giữa hai khâu và hay bị tính thiếu.
Thủ tục hộ tịch còn treo. Đăng ký kết hôn chưa làm, con chưa đăng ký khai sinh. Mỗi thứ là một thủ tục riêng với thời gian riêng.
Về chi phí
Không nêu con số vì lệ phí khác nhau giữa các nước và thay đổi theo thời gian, nhưng ba nhóm chi phí đáng biết để dự trù.
Lệ phí thủ tục — khoản chính thức nộp cho cơ quan.
Chi phí giấy tờ — xin cấp lại, dịch, công chứng, hợp pháp hoá. Với hồ sơ nhiều giấy tờ từ nước ngoài, nhóm này có thể lớn hơn nhóm một.
Chi phí hỗ trợ pháp lý nếu có. Không bắt buộc với hồ sơ đơn giản, nhưng nên tính vào nếu tình huống có vòng luẩn quẩn về thứ tự như bài trước đã nói.
Nên hỏi cơ quan có thẩm quyền về lệ phí hiện hành thay vì dựa vào con số nghe được — đây là loại thông tin thay đổi và cũng là loại mà thông tin cũ lan truyền lâu.
Theo dõi trong lúc chờ
Bốn việc, giống với các thủ tục khác nhưng có một điểm riêng.
Giữ biên nhận và mã hồ sơ.
Biết thời gian xử lý thông thường để phân biệt chờ đợi bình thường với chậm bất thường.
Báo khi có thay đổi về địa chỉ hoặc tình trạng.
Theo dõi hạn từ phía nước mới song song. Đây là điểm riêng của thủ tục này: có hai đồng hồ chạy cùng lúc, và nếu đồng hồ bên kia sắp hết mà bên này chưa xong thì phải báo cho bên kia trước khi hết hạn, không phải sau.
Khi có thời hạn từ phía nước mới
Tình huống phổ biến với mô hình nhập tịch trước, thôi quốc tịch sau.
Ba việc nếu thấy không kịp:
Báo cho nước mới trước khi hết hạn, kèm bằng chứng đã nộp đơn và tiến độ hiện tại. Nhiều hệ thống cho gia hạn khi việc chậm trễ không do người xin.
Xin xác nhận tiến độ từ nước cũ để làm bằng chứng.
Nếu việc thôi quốc tịch bị từ chối, dùng chính văn bản đó để xin ngoại lệ — như bài về từ chối đã nói, đây có thể mở ra con đường giữ được cả hai.
Điểm chung: im lặng là cách xử lý tệ nhất. Một thông báo chủ động trước hạn được nhìn hoàn toàn khác với việc phát hiện quá hạn.
Việc nên làm
Ba việc khi bắt đầu.
Lập bảng bốn khâu với thời gian dự kiến từng khâu, rồi lùi ngược từ thời hạn nếu có.
Bắt đầu khâu chậm nhất ngay — thường là giấy tờ phải xin từ trong nước.
Hỏi cả hai nước về thời hạn và bằng chứng họ chấp nhận, bằng văn bản, trước khi nộp bất cứ đơn nào.
Thủ tục thôi quốc tịch mất bao lâu?
Tuỳ nước, nhưng phần lớn thời gian không nằm ở khâu xét đơn mà ở khâu chuẩn bị giấy tờ và hoàn thành các nghĩa vụ đang treo. Nên tính cho cả bốn khâu chứ không chỉ khâu nộp đơn.
Khâu nào chậm nhất?
Thường là tập hợp giấy tờ phải xin từ trong nước khi mình đang ở nước ngoài. Nên bắt đầu khâu này ngay khi có ý định, kể cả khi chưa quyết dứt khoát.
Có thời hạn từ nước mới mà không kịp thì sao?
Báo cho họ trước khi hết hạn kèm bằng chứng đã nộp đơn và tiến độ. Nhiều hệ thống cho gia hạn khi chậm trễ không do người xin. Im lặng là cách xử lý tệ nhất.
Chi phí gồm những gì?
Lệ phí thủ tục, chi phí giấy tờ (xin lại, dịch, công chứng, hợp pháp hoá) và chi phí hỗ trợ pháp lý nếu cần. Với hồ sơ nhiều giấy tờ từ nước ngoài, nhóm thứ hai có thể lớn hơn nhóm thứ nhất.
