Chỉ một số nước đặt ra mốc buộc người mang hai quốc tịch từ khi sinh phải chọn khi trưởng thành — nhưng ở những nước đó, việc không làm gì cũng là một lựa chọn, và ở dạng nghiêm khắc nhất thì nó dẫn tới mất một quốc tịch mà không ai báo trước. Đây là mốc duy nhất trong toàn bộ chủ đề song tịch mà bỏ lỡ có hậu quả không đảo ngược.
Xác định con có thuộc diện không
Việc đầu tiên và phải làm sớm, vì câu trả lời quyết định có cần chuẩn bị gì hay không.
Ba câu hỏi gửi cơ quan đại diện của từng nước mà con mang quốc tịch:
Nước này có quy định buộc người mang hai quốc tịch từ khi sinh phải chọn khi đến một độ tuổi không?
Nếu có, mốc tuổi là bao nhiêu và tính từ ngày nào? Tuổi thành niên theo luật nước đó có thể không phải mười tám, và không nhất thiết giống tuổi thành niên ở nước đang sống.
Nếu không tuyên bố gì thì hậu quả ra sao? Đây là câu quan trọng nhất — như bài về ba nhóm chính sách đã nói, có nước không yêu cầu gì, có nước yêu cầu nhưng không cưỡng chế, và có nước quy định mất tự động.
Với phần lớn gia đình, câu trả lời sẽ là không thuộc diện — và khi đó cả bài này trở thành thông tin không cần dùng, điều tốt nhất có thể.
Nếu có thuộc diện: ba việc chuẩn bị từ sớm
Bắt đầu từ vài năm trước mốc, không phải vài tháng.
Ghi mốc vào lịch và đặt nhắc trước ít nhất một năm. Nghe đơn giản nhưng đây là việc quan trọng nhất — vì như đã nói nhiều lần trong chủ đề này, không ai gửi nhắc tới địa chỉ ở nước ngoài.
Giữ cả hai quốc tịch ở tình trạng hợp lệ cho tới lúc đó. Hộ chiếu không để hết hạn quá lâu, đăng ký với cơ quan đại diện được cập nhật, giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống còn đủ. Một quốc tịch bị bỏ mặc nhiều năm có thể khó chứng minh tới mức trên thực tế không còn là lựa chọn — và khi đó đứa trẻ không chọn, nó chỉ còn một đường.
Tìm hiểu thủ tục tuyên bố phải làm ở đâu. Một số hệ thống yêu cầu làm tại nước đó, không nhận qua cơ quan đại diện. Người sống xa mà biết muộn có thể không kịp thu xếp về.
Năm cuối trước mốc
Bốn việc, theo thứ tự.
Hỏi lại quy định — vì có thể đã thay đổi, và như bài về chính sách đã nói, xu hướng chung là nới rộng nên tin thường tốt.
Xác nhận thủ tục cụ thể: nộp ở đâu, cần giấy tờ gì, mất bao lâu.
Ngồi lại với con — nội dung của bài cuối chuyên mục.
Nếu quyết định giữ cả hai và quy định cho phép, làm thủ tục cần thiết. Nếu phải chọn, làm thủ tục tuyên bố trong hạn.
Ba yếu tố nên cân khi thực sự phải chọn
Nếu rơi vào nhóm bắt buộc, đây là những thứ đáng cân nhắc — và chúng không phải thứ người ta nghĩ tới đầu tiên.
Quốc tịch nào khó lấy lại hơn. Một số nước có cơ chế phục hồi cho người từng là công dân, một số thì không. Nếu một bên có đường quay lại và bên kia không, cân nhắc nghiêng về giữ bên không quay lại được.
Quốc tịch nào ảnh hưởng tới đời sau. Quốc tịch mất đi thường không truyền được cho con. Đây là hệ quả kéo dài nhất và hay bị bỏ qua nhất khi quyết định ở tuổi mười tám.
Quyền tài sản và thừa kế. Ở một số nước, quyền sở hữu đất hoặc thừa kế một số loại tài sản gắn với quốc tịch — và với gia đình Việt có nhà đất ở Việt Nam, đây là yếu tố rất thật.
Điều không nên dùng làm căn cứ chính: sức mạnh hộ chiếu ở thời điểm hiện tại. Thứ hạng đó đổi theo từng thập kỷ, còn quyết định này thì rất khó đảo ngược.
Nếu đã quá mốc mà không làm gì
Không phải lúc nào cũng là mất, và nên kiểm thay vì giả định.
Ba bước:
Hỏi tình trạng thật với cơ quan đại diện. Ở nhóm nước yêu cầu nhưng không cưỡng chế, nhiều người quá mốc mà vẫn giữ được cả hai.
Nếu đã mất, hỏi về cơ chế phục hồi. Nhiều hệ thống có đường xin trở lại quốc tịch cho người từng là công dân, và người mất do quy định tự động thường thuộc diện được xem xét thuận lợi.
Nếu còn, làm thủ tục cần thiết ngay và ghi lại kết quả bằng văn bản.
Điểm cần nói rõ: tin rằng mình đã mất mà không kiểm là sai lầm phổ biến hơn việc thật sự mất. Điều này đúng với nhiều phần khác của chủ đề quốc tịch, và nó đúng ở đây.
Vì sao việc này thuộc trách nhiệm cha mẹ
Một điểm đáng nói thẳng.
Mốc buộc chọn rơi vào tuổi mà đứa trẻ vừa trưởng thành — đang học, đang bắt đầu tự lập, và gần như chắc chắn không theo dõi quy định quốc tịch của một nước mà nó có thể chưa từng sống ở đó.
Nếu cha mẹ không ghi mốc và không nhắc, sẽ không ai nhắc.
Và hậu quả của việc bỏ lỡ không rơi vào cha mẹ mà rơi vào đứa trẻ, ở một thời điểm rất xa trong tương lai — khi nó muốn về nước đó làm việc, muốn nhận thừa kế, hoặc muốn truyền quốc tịch đó cho con mình.
Nước nào bắt trẻ song tịch phải chọn khi trưởng thành?
Chỉ một số nước có quy định này, và mốc tuổi không nhất thiết là mười tám. Phải hỏi riêng từng nước mà con mang quốc tịch, và hỏi cả hậu quả nếu không tuyên bố gì.
Việc quan trọng nhất phải làm là gì?
Ghi mốc vào lịch và đặt nhắc trước ít nhất một năm — vì không ai gửi nhắc tới địa chỉ ở nước ngoài. Đồng thời giữ cả hai quốc tịch ở tình trạng hợp lệ cho tới lúc đó.
Nếu phải chọn thì nên cân nhắc gì?
Quốc tịch nào khó lấy lại hơn, quốc tịch nào ảnh hưởng tới khả năng truyền cho đời sau, và quyền tài sản thừa kế. Không nên chọn theo sức mạnh hộ chiếu hiện tại vì thứ hạng đó đổi theo thập kỷ.
Đã quá mốc mà không làm gì thì sao?
Nên kiểm thay vì giả định. Ở nhóm nước yêu cầu nhưng không cưỡng chế, nhiều người quá mốc vẫn giữ được cả hai. Nếu đã mất thì hỏi về cơ chế phục hồi.
