Không có câu trả lời chung cho câu hỏi nên giữ hay nên thôi một quốc tịch — và bất kỳ ai nói chắc nịch với bạn đều đang trả lời cho hoàn cảnh của họ chứ không phải của bạn. Nhưng có một cách để tự quyết cho gọn: liệt kê đúng các yếu tố, loại bỏ những thứ không nên tính, và biết khi nào nên hoãn.
Bảy yếu tố nên cân
Không xếp theo thứ tự quan trọng, vì trọng số khác nhau với mỗi người.
Một: có bắt buộc không. Như bài đầu chuyên mục đã nói, câu này phải trả lời bằng văn bản trước tiên. Nếu không bắt buộc thì mọi yếu tố còn lại được cân trong tâm thế khác hẳn.
Hai: nước đó có cơ chế phục hồi không. Quyết định có đảo ngược được hay không thay đổi hoàn toàn mức độ rủi ro.
Ba: tài sản và thừa kế. Đang có gì, sẽ thừa kế gì, và tư cách nào cần để giữ hoặc nhận.
Bốn: khả năng truyền cho con. Đặc biệt nếu còn dự định có con — vì như bài trước đã nói, thời điểm tạo ra đường phân chia giữa các con.
Năm: nghĩa vụ đang gánh. Có nghĩa vụ nào thật sự nặng mà việc thôi quốc tịch sẽ chấm dứt không. Lưu ý rằng thuế thường không thuộc nhóm này.
Sáu: việc đi lại và quan hệ gia đình. Còn ai ở nước đó, có hay về không, và việc mất quyền vào nước vô điều kiện ảnh hưởng thế nào.
Bảy: yếu tố cá nhân. Cảm nhận về việc thuộc về đâu. Đây là yếu tố hợp lệ và không cần biện minh với ai.
Ba thứ không nên dùng làm căn cứ chính
Phần này có giá trị thực tế cao vì cả ba đều là lý do hay được nêu.
Sức mạnh hộ chiếu ở thời điểm hiện tại. Thứ hạng đó thay đổi theo từng thập kỷ — có nước lên, có nước xuống, và không ai đoán được sau hai mươi năm. Còn quyết định này thì gần như không lùi được.
Sự tiện lợi trước mắt. Bớt một bộ giấy tờ, bớt một thủ tục khai báo. Cái giá của tiện lợi ấy được trả trong nhiều chục năm.
Lời khuyên của người không biết hoàn cảnh cụ thể. Kể cả người thân. Như đã nói ở chuyên mục đầu, mỗi người kể đúng trải nghiệm của họ, nhưng trải nghiệm đó gắn với diện của họ.
Cách gọn để tự quyết
Ba bước, làm trong một buổi.
Bước một: trả lời yếu tố một và hai bằng văn bản. Có bắt buộc không, và có phục hồi được không. Hai câu này là khung của mọi thứ còn lại.
Bước hai: với năm yếu tố còn lại, viết ra hai cột — thôi quốc tịch được gì, mất gì. Viết ra thật, không nghĩ trong đầu, vì viết ra mới thấy cột nào trống.
Bước ba: hỏi một câu kiểm. Nếu mười năm nữa nhìn lại, điều gì sẽ khiến mình tiếc hơn — đã thôi, hay đã giữ?
Câu thứ ba không phải để tìm câu trả lời đúng mà để phát hiện xem mình đã thực sự nghĩ tới dài hạn chưa. Người trả lời được ngay thường đã quyết xong; người lúng túng thường cần thêm thông tin ở một yếu tố nào đó.
Khi nào nên hoãn quyết định
Bốn tình huống mà hoãn là lựa chọn hợp lý chứ không phải né tránh.
Khi chưa trả lời được yếu tố một và hai. Quyết mà chưa biết có bắt buộc không hay có phục hồi được không là quyết trong bóng tối.
Khi đang có việc chưa xong cần tư cách công dân — thừa kế đang chờ, tài sản đang xử lý, thủ tục cho con chưa hoàn tất.
Khi còn dự định có con trong vài năm tới.
Khi đang trong giai đoạn biến động — đổi việc, chuyển nước, thay đổi lớn trong gia đình. Quyết định lâu dài đưa ra giữa lúc mọi thứ đang thay đổi thường phản ánh hoàn cảnh tạm thời.
Và điểm quan trọng: hoãn gần như không tốn gì. Giữ hai quốc tịch trong lúc cân nhắc chỉ cần vài thủ tục nhỏ, còn thời gian thì thường có sẵn.
Khi quyết định đã rõ
Ba việc, dù chọn hướng nào.
Nếu quyết giữ cả hai: hoàn tất các thủ tục để cả hai ở tình trạng hợp lệ — như các chuyên mục trước đã nói, một quốc tịch bị bỏ mặc lâu có thể khó chứng minh tới mức trên thực tế không còn là lựa chọn.
Nếu quyết thôi: làm ba việc chuẩn bị ở bài trước — số hoá giấy tờ, xử lý xong việc cần tư cách công dân, và ghi lại một bản về quyết định.
Dù hướng nào: ghi vào bản đồ quốc tịch gia đình, vì đây là thông tin mà đời sau sẽ cần.
Điều khép lại chuyên mục
Sáu bài của chuyên mục này nói về một quyết định, và điều đáng nhớ nhất không phải các yếu tố mà là một quan sát đơn giản.
Phần lớn người cân nhắc việc thôi quốc tịch hoá ra không bắt buộc phải làm. Họ tính tới nó vì một hiểu lầm về quy định, vì một lời khuyên không đúng hoàn cảnh, hoặc vì muốn mọi thứ gọn hơn.
Với nhóm đó, việc đáng làm nhất không phải là quyết định mà là kiểm lại xem câu hỏi có thật sự đặt ra không. Và trong nhiều trường hợp, câu trả lời là không — lúc đó cả chuyên mục này trở thành thứ không cần dùng tới.
Với số ít thực sự phải quyết, thì điều duy nhất chuyên mục này mong làm được là: để quyết định đó được đưa ra với đủ thông tin, và được đưa ra bởi chính người sẽ sống với nó.
Có ai khuyên được tôi nên giữ hay nên bỏ không?
Không, vì trọng số của các yếu tố khác nhau với mỗi người. Người khuyên chắc nịch thường đang trả lời cho hoàn cảnh của họ chứ không phải của bạn.
Hai câu hỏi nào phải trả lời trước tiên?
Việc thôi quốc tịch có thật sự bắt buộc với trường hợp của mình không, và nước đó có cơ chế phục hồi không. Hai câu này là khung cho mọi yếu tố còn lại, và nên có câu trả lời bằng văn bản.
Có nên quyết theo sức mạnh hộ chiếu không?
Không nên dùng làm căn cứ chính. Thứ hạng đó thay đổi theo từng thập kỷ, trong khi quyết định thôi quốc tịch thì gần như không lùi được.
Khi nào nên hoãn quyết định?
Khi chưa trả lời được hai câu khung, khi đang có việc chưa xong cần tư cách công dân, khi còn dự định có con, hoặc khi đang trong giai đoạn biến động. Hoãn gần như không tốn gì.
